De Canon van Vlaanderen voor kinderen
Huh? Een canon? Wat is dat?
Een canon is een overzicht van belangrijke onderwerpen. Stel je een huis voor met zestig ‘vensters’ waardoor je een blik werpt op de mensen, gebeurtenissen en voorwerpen die een grote rol speelden in onze geschiedenis.
Van Vlaanderen? Dat klopt.
Deze canon gaat over wat er gebeurde in het stukje wereld dat we nu Vlaanderen noemen.
Voor kinderen? Inderdaad!
Dit boek vertelt zestig verhalen die je zelf kunt lezen. Met tekeningen erbij die het nog leuker maken.
Tekst: Mathilda Masters
Illustraties: Merel Eyckerman & Benjamin Leroy
Vormgeving: Kris Demey
Coördinatie: Wim Heylen - Private Stichting Canon van Vlaanderen
Uitgegeven door Salto / Standaard Uitgeverij (BE) - ISBN 9789002287350 - 29,99€
Bestel jouw exemplaar hier!
Over dit boek
Merel en ik delen een passie voor geschiedenis. We kregen de kans om als student te tekenen tijdens opgravingen in Egypte en Turkije. Later kreeg dit voor Merel een vervolg toen ze archeologisch illustrator werd in een onderzoeksproject samen met Dr. Stan Hendrickx over de Egyptische prehistorie. Tot op de dag van vandaag tekent ze voor de K.U.Leuven, het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, het universiteitsmuseum van Bonn, enz.
Aan het werk als tekenaar tijdens opgravingen in Dayr al-Barsha, Egypte.
We moesten dus niet lang nadenken toen Veerle Moureau van Salto Uitgeverij (Standaard Uitgeverij) ons vroeg om mee te werken aan ‘De Canon van Vlaanderen voor kinderen’. Merel en ik werkten in het verleden al samen aan kleine projecten, zoals de letter K die we tekenden voor de ABC-kamer van Villa Verbeelding (Hasselt). Daarvoor maakte ik een schets die Merel in kleur uitwerkte. Mijn figuren, humor en compositie en haar finesse en genuanceerd kleurenpalet maken samen een echte ‘blend’ van onze stijlen! Het leek ons een fijne uitdaging om deze manier van werken ‘in het groot’ toe te passen voor het lijvige boek dat ‘De Canon van Vlaanderen voor kinderen’ zou worden.
Daarna zette ik alle ideeën om in conceptschetsen. In overleg met de Canon commissie kozen we de meest passende concepten uit. Niet altijd eenvoudig, want hoe breng je ingewikkelde thema’s als de Sociale Zekerheid of de taalgrens op een boeiende en begrijpelijke manier in beeld? Hoe ga je op een respectvolle manier om met gevoelige thema’s als de collaboratie, de Jodenvervolging of LGBTQ+?
De gekozen concepten zette ik om in een uitgewerkte schets. Pingpongend met de commissie en specialisten kreeg elk venster haar definitieve vorm, tot in de kleinste details. Want met welk gereedschap bewerkten de eerste landbouwers hun velden? Hoe zag een middeleeuwse hijskraan er precies uit? Welke camera’s gebruikte men in de televisiestudio’s van de jaren vijftig? Uiteindelijk kwamen we zo tot een definitieve schets.
Letter K voor Villa Verbeelding
‘De Canon van Vlaanderen voor kinderen’ bestaat uit 60 ‘Vensters’ (hoofdstukken) waarin Mathilda Masters op een heldere manier belangrijke gebeurtenissen, voorwerpen of personen uit de geschiedenis van Vlaanderen belicht. Elk hoofdstuk begint met een kort verhaal - vaak door kinderogen. Daarna volgt een pagina met uitgebreide informatie over het onderwerp in een breed historisch perspectief. Zo kom je er nog maar eens achter dat migratie een verhaal van alle tijden is, geeft ‘de Dulle Griet’ van Breughel aanleiding tot een verhaal over de positie van de vrouw als kunstenaar in de Middeleeuwen of blijkt hoeveel invloed de Arabische cultuur had op onze wetenschappen.
De Dulle Griet aan de slag in een atelier temidden andere artistieke vrouwen zoals Mayken Verhulst, Catharina Van Heymissen en Suzanna Horenbout.
Eerst lazen Merel en ik de teksten van Mathilda luidop aan elkaar voor. Daarna brainstormden we over passende beelden en concepten. In kleine kribbels ontstonden de eerste ideeën op papier.
Brainstormen in mijn schetsboek
Verschillende conceptschetsen voor Venster 41: Wereldoorlog I
Van brainstorm via documentatie naar uitgewerkte schets (met een knipoog naar ‘Les Très Riches Heures du Duc du Berry'). o.a. Windmolen en ploeg moesten aangepast worden naar vroegmiddeleeuwse modellen. De gotische stad werd aangepast naar een vroegmiddeleeuwse stad (met meer houten constructies dan stenen torens).
Na goedkeuring verhuisde de schets naar Merels tekentafel. Met rood krijt en doordruktechniek zette zij de schets heel licht over op dikker tekenpapier. Eerst werden de figuren geïnkt met dikke en fijne zwarte stift.
Inkten van de tekeningen in dikke en dunne lijn. Zo werden kleine foutjes in de schets - zoals mevrouwen met drie armen - meteen weggewerkt!
Daarna werkte Merel de prent uit in kleur. Een monnikenwerk: kleuren afwegen, de juiste techniek kiezen, stukje voor stukje de tekening tot leven laten komen. En dat allemaal met de hand! Het was voor mij ook grappig en interessant om bepaalde figuren in Merels hand te zien veranderen. Zo werd alles toch anders dan wanneer ik de tekeningen zelf zou uitwerken.
Ondertussen werkten we nauw samen met vormgever Kris Demey, die er met een uitgekiende layout, lettertypekeuze en compositie een prachtig geheel van wist te maken. Zo kwam hij op het idee om van de tijdlijn op de eerste pagina’s een geïllustreerde inhoudstabel te maken: fris én overzichtelijk! Elke periode kreeg een kernkleur, zodat je makkelijk kan zien in welke tijd je je bevindt. Door elk venster van een gelijkaardige structuur te voorzien straalt het boek rust en overzicht uit.
Na een heuse tekenmarathon konden we amper geloven dat ‘De Canon van Vlaanderen voor kinderen’ in september 2026 helemaal getekend was. Merel en ik hadden er intussen een jaar lang fulltime aan gewerkt! We zijn samen met de Canon commissie, Mathilda Masters, Kris Demey en Uitgeverij Salto erg trots op het resultaat en hopen dat er door ons boek straks heel wat mensen begeesterd worden door onze rijke geschiedenis!
Wist je dat
Dit het eerste boek is dat ik samen met Merel Eyckerman, mijn vrouw, heb gemaakt? Ondanks stevige discussies is ons servies nog heel.
De Canon van Vlaanderen eerder verscheen als boek voor volwassenen? Er is ook een uitgebreide website waar je de canon in al haar facetten kan doornemen. Deze wordt permanent ge-update en verder uitgebreid!
Heel wat specialisten meekeken tijdens het maken van dit boek. Want naast prikkelend of zelfs grappig moesten de prenten ook historisch correct zijn. De Canon commissie wordt geleid door Prof. Emmanuel Gerard, gecoördineerd door Wim Heylen en bestaat uit Kevin Absillis, Tinneke Beeckman, Wim De Clercq, Jan Dumolyn, Hind Fraihi, Katlijne Van der Stighelen, Cathérine Verleysen en Frank Willaert.
We tijdens het maken van dit boek te pas en te onpas in aanraking kwamen met objecten of figuren uit deze Canon? Zo stonden we tijdens een locatietheater in Antwerpen plots oog in oog met ‘De Dulle Griet’, kwamen we het indrukwekkend grote Mechelse Koorboek tegen in het Hof van Busleyden (Mechelen), wandelden we voorbij onze Neanderthalervrienden en Romeinse overheersers in het Gallo-Romeins museum in Tongeren, bewonderden het Lam Gods voor de zoveelste keer en liepen in de voetsporen van de Bourgondiërs in Gent en Lier. Het is echt indrukwekkend hoeveel schatten er hier op een kluitje verzameld zijn!
De Homo Sapiens vrouw in Venster 2 in laatste instantie gewijzigd moest worden? We baseerden haar op ‘Mos’anne’, een reconstructie van een prehistorische vrouw die in 2025 werd gepresenteerd in het Gallo-Romeins Museum in Tongeren.
Er geen betrouwbare historische afbeelding bestaat van Karel De Grote? De Karel die je ziet in ons boek is dus vooral mijn versie, gebaseerd op geromantiseerde prenten die na zijn dood zijn getekend (zijn marmeren troon bestaat wel echt en kan je nog steeds bewonderen in de Paltskapel in Aken).
Links de eerste versie, in het midden Mos’anne en rechts de definitieve versie van de Homo Sapiens vrouw uit Venster 2.
Je op de prent over de Bourgondiërs (venster 15) zowat de hele Bourgondische stamboom bij elkaar ziet? Margaretha Van Male, Filips de Stoute, FIlips de Goede, Karel de Stoute, Maximiliaan van Oostenrijk en Maria van Bourgondië zijn er aanwezig op een diner dat nooit kon plaatsvinden (maar verdacht veel lijkt op het legendarische ‘Feest van de Fazant’). Een giraf heeft trouwens nooit in de tuin van het paleis op de Coudenberg rondgelopen (maar wel heel wat andere exotische dieren!). Grapje van de firma.
De prent over het Mechels Koorboek (venster 17) gebaseerd is op een originele pagina uit het boek?
We ontdekten dat de laatste heks die verbrand werd in Vlaanderen (venster 23), Cathelyne Van den Bulcke, niet alleen zeer dapper was, maar ook afkomstig uit onze woonplaats: Nijlen! Je vindt een herdenkingsplaat ter nagedachtenis van haar vervolging op de Grote Markt in Lier.
Ik de schrijvers van onze Belgische grondwet aanvankelijk veel te oud had getekend? Deze mannen waren op dat moment maximum 26 jaar oud! Was onze grondwet daarom zo vooruitstrevend voor haar tijd?
Wist je dat Merel en ik een tijd in het huis van Gustaaf Wappers (schilder en directeur van de Antwerpse Academie in de 19de eeuw) hebben gewoond? Je vindt hem terug op de grote tekening van venster 35 (de kleine, kalende man). Hij schilderde het imposante schilderij ‘Tafereel van de Septemberdagen 1830 op de Grote Markt te Brussel’ dat te zien is in het Museum voor Schone Kunsten in Brussel. De man, die zeer klassiek en pompeus schilderde, moet in shock geweest zijn toen hij de vernieuwende werken van Ensor zag.
Ons eigen huis te zien is op de prent over lintbebouwing in Vlaanderen (Venster 49)? Samen met prachtexemplaren geïnspireerd door de website Ugly Belgian Houses, en de woontorens van Renaat Braem.
Er zelfs een kleine cameo is weggelegd voor mijn alter ego Benny B, de Heiland van het Vlaamse Levenslied? Je vindt hem terug in venster 56 over festivals (wie zoekt die vindt).